LAPASTANGAN

GANID…

Maaga kaming naghanda ni Ama upang pumunta sa Bayan, hindi para magluwas ng kalakal na gulay kundi upang sumangguni sa aming Meyor, tungkol na din sa problemang may kinalaman sa pangangamkam ng lupa at mga pananakot ng mga tauhan ni Don Rafael. Hindi pa pumuputok ang araw ng kami’y umalis ng bahay sapagkat may dalawang oras ang byahe mula sa amin hanggang bayan. Noong mga panahong iyon, tricycle lamang paraan ng transportasyon sa amin sa bako bakong daanan. Ayaw pa akong isama ni Ama pero dahil na din sa nangyari noong nakaraang mga gabi, pinilit ni Ina na ako’y pasamahin.

Lunes noon at marami ng tao sa munisipyo ng kami ay makarating. May flag ceremony ang mga opisyal at empleyado ng munisipyo. Nasa tabihan lamang kami ng isang tindahan ng gamot na pagkamamahal sa may tapat habang tinutugtog ang Lupang Hinirang, hinahanap ng mga mata ang aming sadya. Ng matapos ang awit ng mga empleyadong hindi naman umaawit talaga, agad kaming pumasok at tumungo sa tanggapan ni Mayor, subalit wala pa ang aming pakay. Tirik na ang araw at halos tatlong oras na din kaming naghintay, madami na akong nabilang na butiki sa kisame ng munisipyo pero wala pa ding nakakapagsabi sa amin kung darating ba si Meyor o hindi. Putang ina, makati na ang aking kuyukot, tuyot na ang aking laway, puti na ang mata sa inip, ni isa sa maarteng empleyado e hindi makapag-alok kahit ni isang basong tubig. At ang mga pulitikong tao talaga, mga paimportante.

Dumating din ang aming sadya bago sumapit ang pananghalian. Pinapasok naman kami ng sekretarya makalipas lamang ang ilang sandali. Humingi ng dispensa si Mayor sa aming matagal na paghihintay, nagkainuman daw sila ng Gobernador at ni Don Rafael nitong nakaraang gabi. At pagkarinig niyon, banaag ko sa mukha ni Ama ang pagsibol ng masidhing galit. Lumabas ako ng kwarto ayon na din sa utos ni Ama. Maingay sa pasilyo ng munisipyo dahil sa dami ng tao roon, pero rinig ko ang dagundong ng aking puso. Hindi ako mapakali habang hinhintay si Ama na matapos sa pakikipag-usap kay Meyor. Hindi ko mawaring dahilan, parang may kung anong hindi magandang mangyayari.

“Abet, tara na, uuwi na tayo”

Nagmamadali si Ama, humahangos kaming lumabas ng munisipyo. Ramdam ko sa asal ni Ama ang kabiguan ng aming pakay. Walang nangyari sa kanilang pag-uusap.

“Putanginang mga naka pwesto, nakasubo sa burat ang mga bunganga habang kumakain ng tae ng mga mayayaman. Mga walanghiya”

Wala na kaming maari pang malapitan o mahingan ng tulong tungkol sa problema. Ano ang laban naming salat sa yaman sa mga makapangyarihang pamilya. Ang tangi lang naming pinanghahawakan ay ang kaalaman na ang lupang sinasaka ni ama ay galing sa kanyang mga magulang. Wala naman kaming nalalaman na ang lupang iyon ay pag-aari ng iba. At tulad ng sinasabi ni Don Rafael na iyon daw ay kanila, may dokumentong hawak di umano. Taal kaming taga Santa Magdalena, ang lupang aming sinasaka ay pagaari ng aking kanununuan. Samantalang ang pamilya ni Don Rafael ay dapo lamang sa aming Bayan na ngayon nangangamkam ng lupa ng iba. Papaanong mapupunta sa kanila ang aming lupa. Ganon na lamang ba ang katalinuhan ng may kwarta at talagang ganon na lamang ba kami kamangmang? Samut sari pa ang naglalaro sa aking diwa. Lutang sa mga katanungang walang tiyak na kasagutan. Hindi alintana ang gutom. Hindi naging mabagal ang oras sa karagkarag ng trycicle na inarkila pa ni Ama sa bayan

“Sepa.. Sepa.. Nandito na kami Sepa. Nasaan na kaya ang Nanay mo? Puntahan mo nga abet sa pulo, baka ipinastol si Bagting kanina, alas dos na e wala pa dito sa bahay.”

Mabilis kong tinakbo ang papuntang pulo. Naguunahan naman sa paghampas ng tambol ang pintig ng aking puso,  tulad ng pakiramdam ko kanina sa bayan na hindi ko maintindihan. Tanaw ko pa lamang ang bukid, nakapanlulumo, wala akong natatandaang bagyo na dumaan para maging ganoon ang itsura ng aming gulayan. Buwal lahat ng pananim, sira ang mga balag na kung susuriing mabuti, parang dinaanan ng tatlong buhawi. Ang mga sitaw na aming punla, giniik lahat ng may kagagawan niyon. May bakas pa ng pinagkainan ng papaya. Hindi kalayuan sa ilalim ng puno ng mangga, nandoon si Bagting  na parang may tinatanuran. Hindi naman doon dapat siya nakasuga kundi doon sa may bandang kaparangan. Agad akong lumapit upang mas lalong magimbal at mabigla sa matutunghayan. Hindi ko alam ang aking gagawin, ayaw kong paniwalaan ang aking nakikita. Si Ina, duguan nakahandusay sa Lupa. May tatlong magkakalayong sugat sa dibdib. Hawak ang Itak ni Ama sa kanang kamay. Nakapikit at hindi na humihinga. Tuyo ang dugo sa kamiseta, tanda lamang ng may ilang oras ng ganoon si Ina.

“Inaaaaaaa….”

Bakit may kailangang magbuwis ng buhay para lamang sa pansariling interes? Hindi patas ang mundo upang humamon sa buhay. Si Ina na aking mahal ay biktima ng kasakiman. Nagbuwis ng buhay upang ipaglaban lamang ang ganang kanya. Tatlong tama ng baril ang kumitil ng kanyang buhay. Napakasakit. Wala na si Sepa na butihing asawa ni Berto. Wala na si Sepa na mapagmahal na Ina ni Abet. Bakit humantong sa ganitong kalapastanganan ang kasakimang walang kaparis.  Ang pagtatanggol ba para sa sarili ay isang kasalanan? Ang ipaglaban ba ang alam naming tama ay isang malaking kasalanan? Bakit sa ganitong paraan pa kami susubukin ng hamong iyon? Putang Inang sistema yan. Putang ina sa mga demonyong nainirahan sa bulok na pagkatao ng may mabubulaklak na pananalita subalit may nakasusulasok ng hininga.


KALAM

Sa aking pagtingala ay langit. Nagbabadya ang ulan na sasama sa sipon, dura at pawis na papatak sa bitak bitak na mukha ng kalsadang aking tinatapakan. Kumukulog, kumikidlat pero katanghaliang tapat at tirik na tirik ang nagmumurang init ng araw. Kaya pala, dumadagundong ang nag-aaway na bituka at tiyan na walang laman. Sorbetes, putang ina. Sorbetes na tigdadalawang piso ang katapat ng kalam ng sikmura. Sorbetes na aking pananghaliang pasado alas tres ng hapon ilalaman. Bumuhos ang malalaking patak ng ulan sa maalinsangang panahon. Kakaiba ang ganitong pangyayari sa lansangang aking tirahan. Ang mga oras na ganito’y naghahatid ng ginhawa sa pagod kong katawan. Pamamahinga sa pakikipagpatintero sa naghaharurutang sasakyan, paglilinis ng mga salaming may alikabok ng lungsod at aamot ng baryang kapalit ng buwis buhay na hanap buhay.

Sa aking pagsilong sa labas ng tindahan ng Kapeng Barakong pangmayaman. Katabi ko ang matandang naka ikom ang kanang kamaong nagbabanta ng laban. Kaya pala’y pinoprotektahan ang medesinang pampamanhid ng sakit na nararamdaman. Tatlong kapsulang pinaghatihati upang maging anim. Para sa isang linggong pakikipagbunong braso sa kamay ng kamatayan. Sa kaliwa kong kamay ay sorbetes, binili ko kay Mang kardo na bulag ang kanang mata. Alas tres na ng hapon kaya’t oras na ng aking pananghalian, oras na upang awatin ko ang naghuhurementadong bituka, tiyan at sikmura. Sa loob ng tinadahang iyon na may makakapal ng salaming dinding, tanaw ko ang mga magbabarkadang may kanikanyang hawak na kamera, naghahabaan ang lenteng nakatutok sa mga modelong pagkain na nakahain sa mesa. Katabi ng umuusok ng kapeng nakakalibog, nakakapagpakagat ng labi at nakakapagpapikit ng mata, iyon ang aking namamalas katabi ng lolang nakatanaw din doon. Masayang tingnan ang kislapan ng kamera, isang tagpo sa isang eksena ng pelikulang may temang kabastusan, at ang titulo, Hubad na Katotohanan.

“Natutunaw na ang sorbetes na hawak mo, hindi mo pa kinakain”

“Wala po akong kamera upang ito’y aking kunan ng larawan, gusto ko sanang iguhit muna bago ko lantakan.”

“Bakit? Gagaya ka pa sa mga kabataang iyon?”

“Upang sa gayon ay may alaala ako ng pagkaing akin din namang itatae kinabukasan”

Nanunuot sa aking kalamnan ang lamig na hatid ng gabing gumigising sa katotohanan. Kumakamot ng nagmamantikang kuyukot ng mga nahihimbing na tulad kong bundat sa mga pistahang dinaluhan. Sa ilalim ng tulay na bato, sa kartong ginawang higaan, kapiling ng mga alupihang maliliksing gumagapang at kumikiliti ng aking talampakan, gasino na ang liwanag na bigay ng lamparang nakasabit sa kalangitan. Binibigyang buhay ng mga panaginip ang pumapatay na kalam ng tiyan. Sa labas ng aking himbing at nagpipistang kamalayan, nakabibingi ang ingay, buhay na buhay ang lungsod sa mga panggabing ibong nag-aawitan. Naglalabasan ang kanina’y nakatagong katotohanan sa  mga huwad katauhan sa ilalim ng sinag ng araw. Nagmumurang sinag ng araw na sumusunog sa balat ng mga ahas na namamaluktot sa ilalim ng balatkayong gubat ng mga nagtataasang gusali at nagmamadaling lakad ng mga taong walang pakialam sa aking kalagayan.

Mga panahong nagpalit palit sa pakikipagtungali ko sa katarantaduhan ng buhay. Walang pinagkaiba bumagyo man, bumaha, lumindol, o iba’t ibang trahedya bunga na din ng katalinuhan ng mga tao. Kahirapan lamang naman ang aking kalaban. Kalam ng sikmura ang siyang pinakamatindi kong kaaway. Wala akong gamit na pananggalang o espada na maari kong gamitin sa pakikipagbuno, tanging pagpapairal lamang ng isipan na siyang mangibabaw sa lahat ng oras upang manatili akong buhay at hindi igupo ng mapanupil na alagad ng naghaharing kabulukan ng sistemang aking ginagalawan. Si lola na aking minsang nakatabing tumanghod sa masaganang kainan ng mga kabataang may mababaw na kaligayahan, matapos ang isang linggo mula noon, nagtagumpay ang kampon ng kahirapan, siya’y kinitlan ng buhay na hinihiram sa hati hating kapsulang kanyang pinprotektahan.

Gusto kong sumulat, gusto kong iguhit ng aking mga kamay ang mga adobo, kare kare, kapeng barako, cake, spaghetti, pansit, puting puting kanin at iba’t ibang masasarap na pagkaing nakahain sa masaganang mesa sa pistahan na sa utak ko lamang nalalanghap ang bango at sa mga panaginip ko lamang nalalantakan. Upang sa gayon ay aking mabaon sa aking paglisan sakaling kitlin ng putang inang kahirapan ang aking putang inang buhay. Bago man lamang sana takpan ng peryodiko ang butete kong katawan kinaumagahan mula sa pistahan na aking dinaluhan.

Putang inang buhay iyan, hindi makatarungan ang ibinibigay na hamon para sa tulad ko na kung ituring ng mga puta ay dumi at salot ng lipunan.

——–

Bagsik ng Panitik 2013


GANID

“Mabuti nga sa yo rafael. Ikaw ang pumatay sa aking asawa. Putang ina mo. Kinakamkam mo ang aking lupa. Kulang pa ang iyong buhay sa ginawa mong kasalanan. Masusunog ang iyong kaluluwa sa impyerno. Magsama kayo sampu ng iyong pamilya. Putang ina mo rafael. At kayong mga tuta ng putang inang mayayaman. Magbabayad din kayo.”

__________

Maaga akong nagising dahil sa putakan ng mga manok na alaga ni ina. Pupungas pungas akong lumabas ng kubo upang sumalok ng tubig sa banga na inigib ko pa sa ilog nitong nagdaang araw. Tanaw ko pa si Ina na nagwawalis ng paligid sa may bakuran, si ama nama’y hindi ko na inabutan. Siguradong maagang umalis upang ipastol ang aming baka na si bagting. Bakasyon na sa eskwela at kakapagtapos ko lang sa elementarya, panahon naman para tumulong ako sa pagtatanim at pag-aani ng gulay ni Ama na syang pangunahing ikinabubuhay namin. Sa edad na 12, sanay na ako sa mabibigat na trabaho. Sanay ako sa kahirapan.

“Abet, kumain ka na dyan at pagkatapos mo, sumunod ka sa iyong ama doon sa pulo.”

“Oho Ina”

Inabutan ko si Ama na may kausap na panauhin sa kubol na ginawa niya upang gawing pahingahan. Isang lalaking nakaputing suot ng pantalon at puting mahabang manggas na pang itaas at puti na sumbrerong parang kay lito lapid, si Don Rafael, ang pinakamayaman na rantsero sa bayan ng Santa Magdalena.  Hindi naman sa kalayuan ay mga lalaking nakaasul na polo at may baril sa tagiliran bawat isa. Hindi iyon ang unang tagpong nagkausap ang aking Ama at si Don rafael, mga ilang araw lang ang nakalilipas ng makita ko silang huling nag-usap. Ang kaninang takbo na aking ginawa sa pagparoon sa pulo ay naging mahinang paglakad. Hindi ako pinansin ng mga unipormadong alagad ni Don Rafael. Dinig ko ang pag-uusap ng dalawa sapagkat medyo may kalakasan ang kanilang boses.

“Hindi ko lilisanin ang lupang ito sapagkat ito ay akin. Mana ito sa akin ng aking mga magulang. Don Rafael, hindi mo ito makukuha sa akin.”

“Wag ka ng magmatigas Mang Berto. Ang lupang ito ay hindi sa iyo. Wala kang katibayan na ito ay pagmamay-ari mo. Sa akin ang lupang ito, meron akong dokumentong nagpapatunay na ang lupang sinasaka mo ay pagmamay-ari ng aking pamilya. Hindi ko naman kayo basta na lang paaalisin dito, bibigyan ko kayo ng sapat na halaga bilang kabayaran sa pagmamantine nireng lupa.”

“Tulad ng ginawa mo sa iba ko pang mga kasama?. Kung sila nagawa mong tapalan ng pera. Ako hindi, ipaglalaban ko ang lupang ito. Iyan ang hirap sa inyong mga mayayayman, ang akala mo kayang bilhin ng pera mo ang lahat. Sa pagkakataong ito, nagkakamali ka. Hindi ko hahayaang matulad ako sa mga nilapastangan mo.”

“Punyeta Berto, parang hindi mo ako kilala, walang hindi ko nagustuhan na hindi ko nakuha. Isa ka lang kulisap na kayang kaya kong tirisin. Magbabalik ako berto, bibigyan kita ng panahon para makapag-isip, tara na mga bata.”

Lumampas sa aking harapan si Don Rafael na may nakahihiwang titig sa akin. Kasunod ang mga alagad na may nakasabit na eskwala sa tagiliran. Si Ama, tahimik, nagngangalit ang mga bagang, naglalabasan ang ugat sa noo tanda ng kinikimkim na galit.

“O Abet, parine ka na’t tulungan mo kong magbungkal ng lupa para sa punla nireng mga sitaw. Anihin mo na mamaya ang ampalaya ng maari ng mabenta.”

“Oho Ama… Ama galit ho yata si Don Rafael.”

“Sus, wag mong pansinin ang sira ulong iyon, kunin mo ang asarol at patik sa tabi ni bagting”

Mula ng tagpong iyon, hindi na naging tahimik ang gabi sa amin. Sa bawat gabi, may lumalampas na magarang sasakyan sa aming bakuran, umaalingawngaw ang putok ng baril. Isa, dalawa, tatlo o di kaya naman asy higit pa. Malayo ang aming kubo sa mga kabahayan. Nakatirik sa bukid na karatig ng pulong sinasaka ni Ama. Hindi kalayuan ay kalsada namang nagtatagop sa kanayunan at sa mga bukirin at doon nga sa pulo na sinasaka ni Ama. Batid kong iyon ay pananakot kay Ama ng mga alagad ni Don Rafael, batid kong iyon ay may kinalaman sa mga pag-uusap nila na walang pagkakasundo.

“Putang inang mga iyan, matatapang lamang sila pagkat meron silang baril. Mga walang bayag ang mga iyan kung parehas ang laban. Hala, sige, subukan nilang pasukin itong kubo at matitikman nila ang talim ng aking tabak.”

“Berto, wag kang lalabas ng bahay habang nandiyan sila, baka kung anong mangyari, mag-isip isip ka muna”

“At ano Sepa? Hahayaan ko na lang na bastusin tayo ng mga tuta ng putang si Rafael? Hindi nila ako masisindak sa bakal na nakasabit sa kanilang bewang. Putang inang mga asong iyan.”

“Hindi nga Berto, mabuti na yung wag tayong sumalubong sa init ng ulo. May iba pa namang paraan para sila magtigil sa pananakot sa atin”

Umiiyak si Ina habang pigil si Ama na may hawak na tabak. Si ama naman nagngangalit ang mga bagang at naglalakihan ang ugat dala ng galit. Habang ako’y nakasilip sa siwang ng bintana ng kubo, nagmamatyag kung may papasok sa bakuran upang sa gayo’y masabi ko kay Ama na may paparating.

Nakabibinging katahimikan, nakasusukang amoy ng asupre at pulbura ang naiwang bakas ng asong turuan. Pumanaw ang kanina lamang ay nagpapaligsahang koro ng iba’t ibang panggabing kulisap. Tibok ng puso’y dumadagundong sa aking katinuan. Malamig ang hanging sumusuot sa siwang ng dingding at humahampas sa aking balat pero ang alinsangan sa tagpong iyon sa loob ng kubo ay nagpapalapot ng pawis na tumutulo sa noo ni Ama. Ang mga luhay kadenang walang patid na umaagos sa mga matang may maamong pagtitig na nagmumula sa kay Ina. Hindi pangkaraniwang tanawin ang aking namamataan. Talaga bang ang aba lamang ang kayang lapastanganin ng mga lipunang ganid sa kapangyarihan at pera? Sapagkat iyon ang aking nakikita, iyon ang tangi ko nalalalaman, kadahilanan kung bakit may mga pusong nakakaramdam ng galit at awa para sa sarili. Galit na magbubulid sa hukay na ginawa ng mga lapastangan. Awang nagdudulot ng pagpanaw ng ulirat ng dahil sa hapding pumupunit ng kalamnan.


LOOBAN

“Putangina namang buhay ito o, ang aga aga ang lakas ng bunganga mo. Hindi ka na nahiya sa kapit bahay.”

Naalimpungatan ako sa malakas na sigaw na pilit sumisingit sa siwang ng bintana  sa aking kwarto.   Sumabog na naman ang tinitimping sama ng loob ng aming kapit bahay na si aling Bebang. Si aling Bebang na panata na sa buhay ang murahin ang mahal na asawa.

“Ako pa ang mahihiya,hoy putang ina mong Ricardo ka, ikaw ang mahiya sa balat mo. Galing ka na naman sa pambabae mo at ganitong oras ka pa umuuwi. Puta…… …..”

Pilit kong hinahapuhap ang naudlot kong tulog sapagkat alas tres pa lang ng madaling araw. Pero pilit ding pumapasok ang tinis ng boses ng mga putang ina sa aking tenga. Kahit anong takip ng unan ang aking gawin, tila naman utot na nagsusumiksik sa masikip na butas ang mga boses ng mga iyon. Babahagya pa ko pumapalaot sa kalaliman ng gabing hindi naman hinuhukay, bahagya pang nahagilap ang pagkaduling ng mata sa antok. Eto naman ang bunganga ng putang ina. Imposible talaga ang disenteng tulog dito sa looban, kahit siguro lango sa alak at high na high sa shabu ay walang mararamdamang katahimikan. Kung sa ibaba ay murahang walang patid ang namumutawi sa mababahong bibig, sa itaas naman ay kalampagan sa bubong dahil sa mga paang humahagibis wag lamang mahuli ng humahabol na pulis o ng mga tanod. Hindi na ko magtataka kung isang beses ay may lumagpak na duguang katawan mula sa kalangitan.

“Hoy mga putang ina nyo, magpatulog naman kayo”

“Putang ina nyo din”

Wala na, nakaalpas na ang gagahiblang antok na aking hinahawakan. Gising na gising na aking diwa dahil sa pagmamahalan ng mag-asawang walang hiya. Kung hindi lang sa murang upa dito sa bahay, hindi ako magtityagang mamuhay dito sa looban. Ito lang ang malapit sa pabrikang aking pinapasukan. Binuksan ko ang bintana at sumalubong sa akin ang simoy ng hanging umaga na nakasusulasok hanggang hapon. Mapanghi, mapalot.  Tanaw ko pa ang ibang kapitbahay na nanonood ng isang dramang pang totoong buhay. Dito sa looban, ang   eksenang katulad ng murahan nina aling bebang at ng mga putang inang iba pa  ay isang sineng kanilang kinuhuhumalingan na pagkatapos ay pagtsitismisan hanggang kinabukasan. Sumalok na ako ng tubig sa timba na kagabi ko pa inigib upang maghilamos. Hindi ko nakasanayang maligo sa lugar na ito, bago pa kasi makalabas ng looban ay kapit na ang iba’t ibang amoy sa daraanan. Amoy tae, mapanghe, amoy patay na daga. Kahit yata si kamatayan ay mahihiyang pumasok dito. Sa pabrika na lang ako naliligo, inaagahan na lang pasok.

Sira ang aking araw, ang manirahan sa looban ay malaking sakripisyo sa mga residente doon. At sa tulad kong pabrikante na may kakarampot namang kita, ang mangupahan ng may murang upa  sa loobang iyon na kahit na buwis buhay ay praktikal na paraan ng pagtitipid. Ako ang buhay na patunay na hindi lahat ng naninirahan sa ganoong klaseng lugar ay patapon at walang hangarin sa buhay kundi ang maging problema ng lipunan. Maaga akong umalis dahil nga sa napaagang gising dulot ng ingay ng mga putang ina. Dalawang oras na tulog, nitong nakaraang gabi, sa pabrika nama’y darang sa mainit na singaw ng makinang isang pagkakamaling kilos ay puputol ng aking mga kamay. Kailangan ko ng pampagising, hindi ng nakakalibog na pangitain kundi pampagising ng kamalayang maghahatid sa akin sa aking mga pangarap. Ayaw kong maputol ang aking mga kamay. Ang aking kapiling sa tuwing sisibol ang init ng damdamin at magpapadaloy ng dugo sa mga ugat na natitigang. Oo na, magtikol.

“Gandang umaga tsip”

“O ang aga mo abet”

“Yung putang inang mga kapitbahay ko, walang binatbat kahit bandidong abusayap kung tapang ng bibig ang paguusapan”

Diretso ako sa locker sa loob ng CR na panlalake, hindi pa nakakapaglinis ang janitor kaya naman umaalingasaw ang masangsang na amoy ng pinaghalong ihi at tae. Putangina, ang buburara talaga ng mga kalalakihan. Palibhasa nakikipalikuran lamang kaya ganon na lang ang kaburaraan sa katawan. Sa pagharap mo pa lang ng salamin, makikita ang mga butil butil na natutuyong patak na mula sa pinaputok na tagyawat at ang nakaririmarim, ang mga natutuyong kulangot na tila bagang isinagawang batas na iyon ang gawing pamahiran.  Kung hindi naman talaga katamaran, ipa-flush na lamang ang inidoro ay hindi pa magawa. Gaano ba kahirap kalabitin ang flush o kaya ay sikaran. No choice, nagsindi ako ng sigarilyo, dito lamang sa CR nagagawang manigarilyo sapagkat bawal dito sa planta. Sibak ang mahuli. Binuksan ko na ang dutsa pagkaubos ng isang stick. Haayyy, maginhawa sa katawan ang daloy ng tubig. Hindi gaya sa looban, iba ang haplos ng tubig doon. Parang makati sa katawan kung ibubuhos o parang amoy usok na hindi maintidihan.

Tumatagaktak ang aking pawis, napakaiinit ng aking pwesto dito sa planta. Ang bawat bagsak ng malalaking makina ay tumutulig sa aking gunita. Ang bawat lagapak nooy pumapawi ng mga alalahanin ng mapait kong kabataan. Ayaw ko ng isipin,  sinasabayan ko ng awit ang bawat bagsak ng mga bakal, musikang aking isinisigaw upang mapawi ang inip sa maghapong pagtunganga sa mga makinang aking kaulayaw. Mga makinang saksi sa aking pagsisikap mapaunlad lamang ang sarili.

Oras na na ng uwian, walang overtime sapagkat mahina ang order ng aming produkto. Sa gate pa lamang ng planta, tanaw ko na ang makapal na usok sa hindi kalayuan.

“Abet, mukhang sa inyong lugar ang sunog na iyon”

“Oo nga tsip, sibat na ako”

Takbo akong walang puknat at mabilis na nakarating sa bukana ng looban. Kalat na kalat ang sunog at imposible ng mapasok ang looban ng mga resindente dahil sa kapal ng usok. Sa hindi kalayuan nama’y mamamasdan ang mga inang pinapalawan ng ulirat, umaatungal at malalakas na sigaw ng puntang ina ang nangingibabaw. Kaiba talaga sa looban, mapamagandang balita o masama man, kaakibat na ang malulutong na mura sa kwentuhan. Hindi agad nakapasok ang mga trak ng bumbero dahil sa makipot na daan, dagdagan pa ng mga sasakyang nakaparada ng mga putang inang may kaya ng konti sa looban. Ang gayong mga may sasakyan ay karaniwan ng bagbebenta ng shabu sa looban o di kaya’y bata bata ng mga pulitikong may nais patahimikin sa buhay.

“Hoy mga putang ina nyo, gamit namin yang hinahakot nyo”

“Putang ina, tubig nasaan na ang tubig, dalian nyo mga putang ina”

Limang oras ang lumipas bago natupok ang apoy, at tumambad sa aking harapan ang pinsala ng sakunang walang gustong makaranas. Ultimo mga yero ay hindi na mapakinabangan. Maswerte ang ibang may naisalba pang gamit, kahit paano ay may pede pang pakinabangan, paano na lang iyong walang nisalba kundi ang suot na damit lamang, t-shirt na may mukha ng putang inang meyor ng lugar, pantalong pinutol lamang na na hindi pa magkapantay at brief na mula pa noong magsimula pa lang tumubo ang bulbol at hanggang ngayon ang isnisuot.  Naisip ko bigla ang aking magiging problema, wala na akong malilipatang may murang paupa kundi dito lamang sa looban, pero wala ito sa problema ng iba ko pang kasama, ako’y nangungupahan samantalang sila’y mismong residente ng looban. Lilipas ang ilang araw na nakikipagsiksikan sa basketball court, nakikipag-agawan sa supot na plastik na may nakaimprentang pangalan ng putang inang pulitiko na ipinangangalandakan ang katiting na serbisyo na kung tutuusin ay obligayon na dapat lang talagang gampanan,hiyang hiya naman kami sa INYO mga kupal. Magtitiis sa amoy ng ibat ibang taeng sa paligid ay magsusulputan. Magsasalo salo sa sakit na magsisimula sa isang bata. Putang ina, paano na ang buhay nila. Pero alam kong sanay sa ganitong unos ng buhay ang mga taga looban. Ang mga pangyayaring ganito ay isang itinuturing na suliraning bumubulaga lang sa kanila araw araw. Parang habulan lamang ng holdaper at pulis na may malaking tiyan sa mga bubungan, ang murahan ng mag mister na may kabit at ng asawa nito,  ang ganitong eksena ay isang sine lamang na kanilang pagtsitsismisan hanggang kinabukasan. At pagkatapos ay balik muli sa normal nilang pamumuhay… Tama, ganito ang normal ng pamumuhay dito sa looban.

….


LAKAS TAMA

Bulag ang pag-ibig kasabihan na sa atin
ngunit para sa’yo ang pag-ibig ko ay duling
pagkat dalawang beses ako sayo’y may pagtingin
o kay tindi ng iyong dating sa puso’t damdamin…

Pumapailanlang ang awiting iyon sa loob ng jeep na aking sinasakyan, sinasabayan naman ng driver  ang beat ng tapik sa manibela. Sa aking harapan naman ay isang lalaking pumapadyak ang paa, magkaminsa’y sinasabayan ang pag awit ng stereo. Kulang pa ng dalawa ang bawat tabihang upuan, kaya naman bawat may nakatayong pasahero sa daan kahit hindi pumapara ay tinitigilan. “Mama, bayad po, makikisuyo na lang”. Sigaw ng isang aleng nasa may bandang dulo sabay abot ng walong piso sa kanyang katabi. “Sa may Rizal, isa lang”. Nalaglag ang piso sa aking pag-abot ng bayad, gumulong sa may paanan ng isang empleyado yata ng bangko na nasa aking kaliwa. Halos lahat ng mata nakatutok sa gumugulong na piso.  Dinampot ng batang kalong ng isang babaeng may basket ng mga pinamili sa harapan at iniaabot sa akin. “Bayad daw po, sa may Rizal, isa lang”. Mainit ang panahon, maalinsangan ang kapaligiran. Tumutulo sa bawat kilikili ko ang masaganang pawis dulot ng banas na iyon, habang nakahawak ang aking kamay sa tubong pahaba sa bubungan ng jeep. Huminto ang jeep na sinundan pa ng paghinto ng mga kasaunod nito. Trapik… Problemang hindi magawan ng pangmatagalang solusyon, siguro dulot na din ng kawalang disiplina ng mga driver at mga pasahero din mismo. Ah mali pala, may enforcer pala sa may gitna na syang nagmamando ng trapiko. Mula sa kung saan may lumabas na mga manlilimos, iba’t ibang diskarte ang palabas. May Inang kilik ang isang taonggulang na sanggol, may mag-ate na nanlilimahid sa karungisan, may dalawang batang lalakeng may dalang lata na ginawang tambol, sumampa ang dalawang bata sa jeep na aking sinasakyan. Namigay ng sobre ang isa sa loob at habang ang isa namay umaawit ng hindi ko maintindihan. Pinagmasdan ko ang mga kasabay kong pasahero kung maglalagay ng pera sa sobre o hindi, isa lamang ang naglagay sa sobre at ang iba nga ay umiirap na naiinis pa. Dumukot din ako ng barya, ipinasok ko sa loob ng sobre. Baryang katumbas ng kanilang buhay sa pakikipagpatintero sa mga naghahagibisang sasakyan. Baryang pambili ng load ng iba samantalang bigas naman sa kanila. Maaring sindikato ang nasasa-isip ng iba pero ano’t ano man ang dahilan, hindi maitatatwang biktima sila ng kahirapan. Hindi maitatatwang inagawan na sila ng kinabukasan. Hindi maitatawang kumakapit sila sa patalim upang malamnan lang ang kanilang naghuhumiyaw na sikmura. Maswerte pa rin kaming mga pasahero ng jeep na iyon.

Sa tunay kong pagmamahal natotorpe sayo
Mukhang pinasukan ng daga ang puso kong bato
Dahil alam ko rin walang ibubunga ito
Natatakot akong mawala ang isang katulad mo

Kay sarap umibig, may tama nga yata ako. Sa loob ng jeep kabababa lamang ng dalawang paslit. Umandar na din ng pausad usad ang trapik. Rock en roll ang trip ni manong driver, LSS sa awiting iyon. “Sa kanto lang po ng Bonifacio” Sigaw ng aking katabi sabay usad ng puwit paharap dahilan upang magluwag naman ang aking inuupuan. Sa loob ng jeep aking pinagmasdan. May nabubuo kaya o may pag-ibig kayang nananatili sa loob ng jeep na iyon? Pag-ibig ng ina sa anak, pag-ibig ng magkasintahang nasa aking bandang kanan, pag-ibig ng amang may bitbit na binalot para sa pamilya. Iyon ang nakikita ng aking isipan. Maharot na naglalaro sa aking diwa ang liriko ng awitin na aking inilalapat sa eksenang aking nakikita sa loob. Mga bayani ng ating bayan, nasa kanto ang kanilang pangalan. Sa ganoong paraan kaya ipinararamdam ang pag-ibig at pagkilala sa kanilang kabayanihan? May pag-ibig nga kaya sa kantong iyon? Naisip ko bigla na kung ang loob ng jeep ay ang bansang pilipinas, naghuhumiyaw ang riyalidad na ang bawat pilipino ay estranghero sa isa’t isa. May nakaaangat , may mukha ng paghihirap. Magkaganon pa man, umaapaw ang diwa ng bayanihan. Ang pag-abot ng basket ng pasaherong bumaba kanina. Ang pag-pulot ng pisong nalaglag, pagpapasa ng bayad upang makaabot kay manong driver.  May pag-ibig ba sa hindi ko kakilala, hindi pag-ibig ang pagbibigay ng limos sa dalawang batang nagconcert sa jeep. Iyon ay awa, iyon ang damdaming pumupukaw sa pusong kayang kurutin ng kababaang loob. Malayo pa ang aking bababaan, hindi ko pa tanaw ang kanto na palatandaang malapit na ako sa amin.

Lakas tama ako’y nawawala
Nawawala ang isip ko pag nakikita ka sinta
Lakas tama ako’y nawawala
Nawawala ang isip ko pag nakikita ka sinta

Bumubusina, umaalog, humaharurot, nagbubuga ng makapal na usok, sumisingit, pumaparada, tumitigil sa gitna, maluwag pa kahit may kabit na, rumerehistro, nagooverheat, napaplatan, nagmumura, nagrereklamo. Lakas Tama….

Naglipana ang mapang-akit na tanawin, sa labas ng jeep nagpapakita ang mukha ng ating kinabibilangan. Sumisilay ang ngiting hindi naman nararapat, may pait at sa aso lamang makikita. May pag-ibig nga kayang lakas tama? Kung ito’y ipupukol sa ating iniikutang lipunan. Hindi lang sa asawa, sa pamilya o sa kasintahan. Naliligaw ang diwang naglalakbay sa katotohan ng mga pangyayari, sumasabay sa agos na maaring may matarik na talon na patutunguhan. May dalawang batang sumampa sa jeep at naghandog ng awit na hindi maintindihan, subalit naghuhumiyaw ang katotohanang ang lahat ng tao ay katulad din nila. Umaamot ng awa, ng limos, ng pag-ibig na lakas tama.” Mama, sa kanto lang po.” Ako’y bababa na.


Hello world!

Welcome to WordPress.com! This is your very first post. Click the Edit link to modify or delete it, or start a new post. If you like, use this post to tell readers why you started this blog and what you plan to do with it.

Happy blogging!


Follow

Get every new post delivered to your Inbox.